NACIONALNA REFERENTNA LABORATORIJA ZA UZROČNIKE MIKOZA

Rukovodilac: Prof. dr Valentina Arsić Arsenijević

Institucija: Institut za mikrobiologiju i imunologiju, Medicinski fakultet Univerzitet u Beogradu

Adresa: Dr Subotića 1, 11 000 Beograd

Telefon: 011 3643 240

E-mail: mikomedlab@yahoo.com

Za više informacija, preuzmite ličnu kartu NRL.

Problem u zdravstvenom sistemu Republike Srbije koji NRL rešava

NRL-UM je imenovana 2008. godine sa ciljem da se bavi problemima koje uzrokuju gljive u medicini, a imajući u vidu veliku prevalenciju površnih gljivičnih infekcija (PGI) i visoku smrtnost od invazivnih gljivičnih infekcija (IGI) kod visoko rizičnih pacijenata (VRP) u svetu (www.gaffi.org/who/). Prema podacima SZO PGI kože su četvrta najčešća bolest, a gljive koje ih uzrokuju su veoma kontagiozne, oboljenja su hroničnog toka i zahtevaju dugotrajno lečenje koje može biti neuspešno, bez prethodne laboratorijske potvrde. Tačan broj IGI u svetu još uvek nije utvrđen. Ove teške, često fatalne bolesti se javljaju primarno kod VRP kao što su: neonatusi, imunokompromitovane osobe, osobe sa hemato-onkološkim malignitetima, kao i osobe sa transplantiranim organima i tkivima. Smrtonost je visoka, od 40-100%, a IGI često ostaju neprepoznate, nedijagnostikovane, nelečene i neregistrovane. Zato je utvrđivanje broja IGI na nacionalnim nivoima jedan od prioriteta SZO, jer se procenjuje da uzrokuju smrtnost koliko i malarija ili tuberkuloza. Zbog toga je NRL-UM-IGI u proteklih 5 godina radila na uvođenju novih dijagnostičkih postupaka za ranu i preciznu dijagnozu IGI, kao i na edukaciji lekara-kliničara. To je dovelo do primene kriterijuma EORTC/MSG (www.eortc.org/investigators-area/eortc-guidelines) i savremenijeg pristupa u lečenju IGI: (i) primena rane „pre-emptive“ terapije i (i) terapije zasnovane na dokazima. NRL-UM je do sada: (i) organizovala 3 edukativna skupa za lekare (kliničare i mikrobiologe) i 2 edukacije za tehničare; (ii) uvela dijagnozu ranih laboratorijskih biomarkera gljiva (galaktomanan, manan i glukuroksiloanan i specifična antitela); (i) razvija nove tehnologije u primeni rane i precizne dijagnoze IGI, koje su međunarodno priznate; (i) postala aktivan učesnik u stručnim međunarodnim forumima (ECMM, ISHAM, ESCMID); (i) rešila intrahospitalne epidemije uzrokovane rodovoma Candida i Fusarium; (vi) vršila razmenu sojeva sa EU centrima (Institute for Biodiversity and Ecosystem dynamics, Center for Fungal Biodiversity, Utrecht, The Netherlands) ; (i) publikovala i prezentovala podatke o IGI iz RS na stručnim i naučnim skupovima i u časopisima (www.mikologija.org.rs); (i) učestvovla u dva nacionalna naučna projekta. Značajan napredak ostvaren u dijagnozi i terapiji IGI je značajno smanjio letalitet kod pacijenata u RS. Novi ciljevi NRL UM su: (i) uvođenje molekularne dijagnostike IGI i molekularne identifikacije gljiva; (i) evaluacija kliničkog značaja pozitivnih biomarkera gljiva (galaktomanan, manan i glukuroksilomanan) i specifičnih antigljivičnih antitela pacijenata (anti-Candida i anti-Aspergillus); (i) formiranje registra pacijenata i zakonskih propisa o prijavljivanju IGI; (i) program praćenja i prevencije IGI; (i) procedure za rano dokazivanje gljiva u sinusima, plućima, na koži/sluzokoži,; (i)rano lečenje i uvođenje novih antimikotika za pacijente u RS.

Aktivnosti kojima NRL rešava problem za koji je imenovana

NRL-UM je jedina laboratorija u RS i regionu koja vrši ekspertsku dijagnostiku IGI zasnovanu na: (i) mikroskopskom dokazivanju gljiva u kliničkim uzorcima; (i) izolaciji, identifikaciji i fenotipskoj/genotipskoj karakterizaciji gljiva; (i) ispitivanju osetljivosti gljiva na antimikotike; (i) primeni imunoloških metoda za dokazivanje biomarkera gljiva (galaktomanan, manan i glukuroksilomanan) i antitela pacijenata; (i) organizuke edukativni i konsaltativni servis za klinike i laboratorije; (i) vrši eksternu kontrolu kvaliteta rada laboratorija; (i) formira bazu kliničkih uzoraka i slojeva gljiva; (i) razmenjuje sojeve gljiva sa EU centrima u cilju potvrde identifikacije/rezistencije; (i) vrši praćenje i nadzor IGI; (i) vrši („screening“ VRP, pod rizikom za invazivnu aspergilozu, kandidozu ili kriptokokozu (dokazivanjem biomarkera).NRL-UM je deo nastavno-obrazovnog i naučnog sistema RS, jer se nalazi na Medicinskom fakultetu koji primarno pripada Univerzitetu u Beogradu. Time je povećana mogućnost da se naučne aktivnosti povežu sa stručnim radom zbog čega je NRL-UM ostvarila regionalni značaj i potencijal.NRL UM vrši kontinuirano (i) usavršavanja postojećih i uvođenje novih dijagnostičkih metoda; (i) edukaciju sopstvenog kadra kroz njihovo učešće na kreditovanim stručnim sastancima i studijskim boravcima u EU RL; (i) priprema Vodiče za dijagnozu i terapiju IGI; (i) vrši kontrolu kvaliteta dijagnostike (standarne i imunološke metode) na nacionalnom nivou; (i) formira bazu podataka VRP i njihovih uzoraka (i) publikuje radove u vodećim svetskim naučnim časopisima; (i) omogućava izradu doktorskih disertacija (IGI i VRP su tema 3 doktorata).Aktivnosti koje su neophodne, a ne mogu se sprovoditi zbog zakonskih ograničenja se odnose na formiranje registra pacijenata sa IGI, ali je ova procedura u toku.

Korist za zdravstveni sistem Republike Srbije koja proističe iz navedenih aktivnosti NRL

IGI mogu da se pravovremeno dijagnostikuju i efikasno leče, što znači da pacijenti sa IGI u RS ne bi trebalo da umiru. U uslovima stabilnog finansiranja, u naredno petogodišnjem periodu, zdravstveni sistem RS može da očekuje sledeće koristi od NRL UM: (i) realnu procenu veličine problema IGI (www.who.int/healthinfo/global_burden_disease/en/); (i) realnu procenu troška za njihovo rešavanje; (i) ranu i preciznu dijagnozu i terapiju zasnovanu na laboratorijskim dokazima (www.eortc.org/investigators-area/ecil) i kliničkom iskustvu (www.aspergillus.org) (i) održavanje i unapređenje ljudskog resursa NRL UM i lokalnih laboratorija; (i) formiranje multidisciplinarnih timova za brzo i efikasno delovanje (www.mikologija.org.rs); (i) edukovan klinički i laboratorijski kadar u ustanovama tercijernog nivoa; (i) smanjenje troškova lečenja, bolesničkih dana i smrtnosti pacijenata u RS; (i) prevenciju i nadzor nad IGI u RS; (i) kontrolu intahospitalnih infekcija i brz odgovor u slučaju njihove pojave; (i) usavršavanje ekspertske dijagnostike i razvoj njenog kvaliteta usklađenog sa EU standardima; (i) unapređenje programa transplantacione medicine smanjenjem nastanka i/ili prevencije IGI; (i) saradnja sa farmaceutskim kompanijama; (i) saradnja sa strukovnim udruženjima u RS i EU; (i) registracija novih i efikasnih antimikotika i njihova dostupnost za pacijente u RS;